ಇಕ್ರಾವೊ ಗಾಂಚ್
ಇಸ್ಕೊಲಾಂಚೆ ಸೊಧ್ನೆರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ್ ಜಾಲ್ಲಿ
ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್!
ಮೆಸ್ತ್ರಿಣ್ ಮರಾ ಪರ್ಯಾಂತ್ಯೀ
ತಿಚ್ಯಾ ದೊಳ್ಯಾಂನಿ ಉಜ್ವಾಡ್ ಭರುನ್ ಆಸ್ಲ್ಲೊ
ತಿ ಮೆಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ಯೀ
ತಿಚೆಂ ನಾಂವ್ ಗಾಂವಾಂತ್ ಜಿವಂತ್ ಆಸ್ಲೆಂ -
ಏಕ್ ಆಪುಟ್ ಉಡಾಸ್ ಜಾವ್ನ್
ಎಕಾ ದಿವ್ಯಾಭಾಶೆನ್
(ಗಾಂವ್ಚಿ ಮೆಸ್ತ್ರಿಣ್’ - ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್)
ಜಿಣಿಯೆಚಿಂ ಕಿತ್ಲಿಂಕಿ ವರ್ಸಾಂ ಶಿಕ್ಶಕಿ ಜಾವ್ನ್, ಶಾಳಾಂ ಶಾಳಾಂನಿ, ಗಾಂವಾಂ ಗಾಂವಾಂನಿ ಭೊಂವುನ್ - ದುಬ್ಳಿಂ ಭುರ್ಗಿಂ, ತಾಂಚ್ಯಾ ಪೊಸ್ಣಾರಾಂಚೆ ಕಶ್ಟ್ , ಶಿಕ್ಪಾಚೊ ಮಹತ್ವ್ ಜಾಣಾ ಜಾಲ್ಲೆ ಎಕೆ ಕವಯಿತ್ರಿನ್ ಲಿಖ್ಲಲ್ಯೊ ಸಾದ್ಯೊ, ಪುಣ್ ಅನ್ಭೊಗಾಂತ್ ಶಿಜೊನ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯೊ ವೊಳಿ ಹ್ಯೊ. ಪುಣ್ ಅಶ್ಯೊ ಸಾದ್ಯೊ ವೊಳಿ ಲಿಖ್ಲಲಿ ಟಿಚರ್ ಸಾದಿ ಬಿಲ್ಕುಲ್ ನ್ಹಯ್. ಆಪ್ಣೆಂ ಶಾಳಾಕ್ ವಚುನ್ ಇಸ್ಕೊಲ್ ಶಿಕ್ಚೆ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಮ್ಹಣ್ಜೆ, ಆಪ್ಲ್ಯಾ 15 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಯೆರ್ಚ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಕುಟ್ಮಾಚ್ಯಾ ಕಶ್ಟಾಂಕ್ ಖಾಂದ್ ದಿಂವ್ಚೆಖಾತಿರ್ ಶಿಕೊಂವ್ಚ್ಯಾ ಕಾಮಾಕ್ ಲಾಗ್ಲ್ಲಿ ತಿ. ಕುಟ್ಮಾಂತ್ಲಿ ದುಬ್ಳಿಕಾಯ್, ರೀಣ್, ಥಿರಾಸಾಣ್ ನಾಸ್ತಾಂ ಥಂಯ್ ಹಾಂಗಾ ವಸ್ತಿ ಬದ್ಲಿಜೆ ಜಾಲ್ಲಿ ತಿಕಾ. ಸಮಾಜಾಂತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಟಿತ್ ಮನ್ಶಾಂಚಿ ವಳಖ್ ನಾ, ರಾಜಕೀಯ್ ಮುಕೆಲ್ಯಾಂಚಿ ವಶೀಳಾಯ್ ನಾ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ನಿಬಾಂನಿ ತಿಕಾ ಸಮಾಕಟ್ಟ್ ಶಿಕೊಂವ್ಚೆಂ ಕಾಮ್ ಲಾಬ್ಲೆಂ ನಾ. ಏಕ್ ಬರೇಂ ಇಸ್ಕೊಲ್ ಆನಿ ಥಿರಾಸಾಣೆಚೆಂ ಕಾಮ್ ಸೊಧ್ಚ್ಯಾ ತಿಚ್ಯಾ ಪಯ್ಣಾಂತ್ ಆಯ್ಕುಂಕ್ ಮೆಳ್ಲ್ಲೆ ಕಠೀಣ್ ಅಕ್ಮಾನ್ ಆನಿ ಕಶ್ಟ್ ಮಾತ್ರ್.
ಹೆಂ ಕಿತ್ತೂನ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಎಕಾ ಇಸ್ಕೊಲಾಥಾವ್ನ್ ತಿಕಾ ಬೂಕ್ ಚೊರ್ಲ್ಯಾತ್ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಆರೋಪಾಚೆರ್ ಶಿಕೊಂವ್ಚ್ಯಾ ಕಾಮಾಥಾವ್ನ್ ಕಾಡ್ನ್ ಉಡೊಂವ್ಚೆ ಪರ್ಯಾಂತ್. ಪುಣ್ ತಿಣೆಂ ದುಬ್ಳ್ಯಾ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಕ್, ಧಣ್ಸಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಶಿಕೊಂವ್ಚೆಂ ಹಟ್ ಸೊಡ್ಲೆಂನಾ. ಹೆಂ ಹಟ್, ಭುರ್ಗ್ಯಾಂವಯ್ಲೊ ಮೋಗ್ ಆನಿ ಕಾವ್ಯಾಚ್ಯೆ ವೊಡ್ಣೆನ್ ತಿಕಾ ಖಂಯ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಪಾವಯ್ಲೆಂ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್... ಎಕಾ ಕಾಮಾಖಾತಿರ್ ಇಸ್ಕೊಲಾಂ ಭೊಂವಲ್ಲ್ಯಾ ತಿಚ್ಯಾಚ್ ನಾಂವಾರ್ ಫುಡೆಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಾಂ ಉಬಿಂ ಜಾತಾತ್. ಎಕಾ ತೆಂಪಾರ್ ಗಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಇಸ್ಕೊಲಾಥಾವ್ನ್ ಕಾರಣಾವಿಣೆಂ ಕಾಡ್ಲ್ಲ್ಯಾ ತಿಕಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಚಿಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಾಚ್ಯಾ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕಾಂಚೆಂ ಶಿಕ್ಪಾ ಬಿರುದ್ ಲಾಬ್ತಾ,. ಬೂಕ್ ಚೊರಲ್ಲೊ ಆರೋಪ್ ಮಾಂಡಲ್ಲ್ಯಾ ತಿಚ್ಯಾ ನಾಂವಾರ್ ಫುಡೆಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯಾಂ ಉಬಿಂ ಜಾತಾತ್! ವ್ಹಯ್ ತಿ ದುಸ್ರಿ ಕೊಣೀ ನ್ಹಯ್. ಸಾಹಿತ್ಯಾ ಖಾತಿರ್ 1945 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಚೊ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಜೊಡ್ಲಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್.
***
ತೆನ್ಕಾ ಆಫ್ರಿಕಾಚ್ಯಾ ದಾವೆ ಕುಶಿಚೆ ದರ್ಯಾವೆಳೆರ್ ಕಾಪಡ್ ಸುಕತ್ ಘಾಲ್ಲೆಬರಿ ಪಾತ್ಳಾಲ್ಲೊ ದೇಶ್ ಚಿಲಿ. ಹ್ಯಾಚ್ ದೆಶಾಚ್ಯಾ ವಿಕುನಾ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಗಾಂವಾಂತ್ 7 ಎಪ್ರಿಲ್ 1889 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ತಿ ಜಲ್ಮಲಿ. ತಾಂಚೆಂ ಕುಟಮ್ ರೆಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಮುಳಾಚೆಂ ಆನಿ ಭಾಸ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್. ತಿಚೆಂ ಜಲ್ಮಾ ನಾಂವ್ ಲೂಸಿಲಾ ಗೆದೋಯಾ ಆಲ್ಕಾಯಗ. ತಿಚೊ ಬಾಪಯ್ ಜುವಾನ್ ಗೆರೊನಿಮೊ ಇಸ್ಕೊಲಾಚೊ ಮೆಸ್ತ್ರಿ ಆನಿ ಆವಯ್ ಪೆಟೋನಿಲಾ ಆಲ್ಕಾಯಗ ಶಿಂವ್ಣೆಚೆಂ ಕಾಮ್ ಕರ್ತಾಲಿ. ಲೂಸಿಲಾ ತೀನ್ ವರ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಯೆಚಿ ಆಸ್ತಾನಾ ಬಾಪಯ್, ಕುಟಮ್ ಸಾಂಡುನ್ ಗೆಲೊ ಆನಿ ತಾಂಚೆಂ ಕುಟಮ್ ದುಬ್ಳಿಕಾಂಯೆಕ್ ಸಾಂಪ್ಡಾಲೆಂ. ಆಂಡೀಸ್ ಪರ್ವತಾಚ್ಯಾ ಮುಳಾ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ಮೊಂಟೆಗ್ರಾಂಡೇ ಗಾಂವಾಂತ್ ಶಾಳೆಕ್ ತಿ ಭರ್ತಿ ಜಾಲಿ ತರೀ ದುಬ್ಳಿಕಾಯ್ ಆನಿ ಕುಟ್ಮಾಕ್ ಠಿಕಾಣೊ ನಾತ್ಲ್ಲೆವರ್ವಿಂ ಸಾರ್ಕೆಂ ಇಸ್ಕೊಲಾಕ್ ವಚುಂಕ್ ಜಾಲೆಂ ನಾ. 1900 ವೆರ್ 15 ವರ್ಸಾಂಚೆ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಆಪ್ಲೆಂ ಶಿಕಪ್ ಆಂಕ್ರೆರ್ಚ್ ಸೊಂಪೊವ್ನ್ ಆಪ್ಲಿ ಎಕ್ಲಿಚ್ ಭಯ್ಣ್ ಎಮಿಲಿನಾ ಮೊಲಿನಾ ಸಾಂಗಾತಾ ಮೆಸ್ತ್ರಿಣೆಚ್ಯಾ ಕಾಮಾಕ್ ಲಾಗ್ಲಿ.
ಫುಡೆಂ ತಿಣೆಂ ಫುಡ್ ಕೆಲ್ಲಿ ವಾಟ್ ವಯ್ರ್ ಉಲ್ಲೇಖ್ ಕೆಲ್ಲೆಬರಿ ತಿ ಶಿಕ್ಪಾವಾಟ್ ನ್ಹಯ್ ಬಗರ್ ಶಿಕ್ಪಾಚಿ ಖುರ್ಸಾವಾಟ್ ಚ್ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್ ಕೊಣ್ಣಾ. ತರೀ ತಿ ಸಲ್ವೊಂಕ್ ನಾ. ಶಾಳಾಂನಿ ಶಿಕುಂಕ್ ವಚುನ್ ನ್ಹಯ್ ಬಗರ್ ಶಿಕೊಂವ್ಕ್ ವಚುನ್ ತಿಣೆಂ ಜೊಡ್ಲಲೆ ಜಾಣ್ವಾಯೆನ್ ಫುಡೆಂ ತಿಕಾ ವೆವೆಗ್ಳೆ ಹುದ್ದೆ ಫಾವೊ ಜಾತಾತ್. ಸಬಾರ್ ಇಸ್ಕೊಲಾಂನಿ ಶಿಕೊವ್ನ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ ತಿ 1918 ಇಸ್ವೆಂತ್ ಪುಂಟಾ ಅರೆನಾಸ್ ಗಾಂವಾಂತ್ ಚೆಡ್ವಾಂಚ್ಯಾ ಇಸ್ಕೊಲಾಕ್ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಜಾವ್ನ್ ವಿಂಚುನ್ ಯೆತಾ. 1925 ವೆರ್ ಲೀಗ್ ಒಫ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥ್ಯಾಂತ್ ಚಿಲಿಚಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಜಾವ್ನ್ ವಿಂಚುನ್ ಯೆತಾ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ಯುರೋಪ್ ಅಮೆರಿಕಾ ದೆಶಾಂಕ್ ಸಯ್ರಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಜಾವ್ನ್ ಕೊಲೆಜಿಂನಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಶಿಕಯ್ತಾ. ಸರ್ಕಾರಾಚಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಜಾವ್ನ್ ನೇಪಲ್ಸ್, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್, ಜಿನೋವಾ ಆನಿ ಹೆರ್ ಜಾಗ್ಯಾಂನಿ ಸೆವಾ ದಿತಾ.
***
ಪೊಟಾಚ್ಯಾ ಗ್ರಾಸಾಖಾತಿರ್ ಶಾಳೆಕ್ ಭರ್ತಿ ಜಾತಾನಾಂಚ್ ಮ್ಹಣ್ಜೆ ಆಪ್ಲೆ 15 ವರ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಯೆರ್ಚ್ ಕವಿತಾ ಲಿಖುಂಕ್ ಸುರ್ವಾತ್ಲ್ಲ್ಯಾ ತಿಚ್ಯೊ ಜಾಯ್ತ್ಯೊ ಕವಿತಾ ಥಳೀಯ್ ಪತ್ರಾಂನಿ ಫಾಯ್ಸ್ ಜಾತಾತ್. ಪುಣ್ ತಿಚೆಥಂಯ್ ಕವಿತೆಂಚಿ ತೀವೃತಾ ಚಡೊಂಕ್ ಕಾರಣ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ ಘಡಿತ್ ಮಾತ್ರ್ ಅವ್ಘಡಾಚೆಂ. 1906 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ತಿಕಾ ರೊಮೆಲಿಯೋ ಉರೆಟಾ ನಾಂವಾಚ್ಯಾ ರೆಲ್ವೇ ಕಾಮೆಲ್ಯಾಚಿ ಭೆಟ್ ಜಾತಾ. ತಿಚಿ ವಳಖ್ ದಾಟ್ ಜಾವ್ನ್ ತಿ ಮೊಗಾರ್ ಪಡ್ತಾನಾ ತಿಚೊ ಮೊಗಿ 1909 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ಜೀವ್ಘಾತ್ ಕರ್ನ್ ಮರಣ್ ಪಾವ್ತಾ. ಹ್ಯಾ ಮರ್ಣಾನ್ ತಿಚೆಂ ಕಾಳಿಜ್ ಕೊಸ್ಳಾತಾ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ಮೋಗ್ ಕೆಲ್ಲೊ ಚಲೊಯ್ ಹಿಕಾ ಸಾಂಡುನ್ ಆನ್ಯೆಕ್ಲೆಲಾಗಿಂ ಲಗೀನ್ ಜಾತಾ. ಎಕೆ ವಾಟೆನ್ ಕುಡಿಚಿಂ ಮರ್ಣಾಂ ಆನ್ಯೆಕೆ ವಾಟೆನ್ ಭೊಗ್ಣಾಂಚ್ಯೊ ಖುನಿ. ಹ್ಯಾ ದೊನಾಂಯ್ ಮದೆಂ ಆಪ್ಲೆಂ ಕಾಳಿಜ್, ಜೀವ್ ಉರೊಂವ್ಕ್ ಲಿಖ್ಲ್ಲ್ಯೊ ಕವಿತಾ ವಾ ಸೊನೆಟಾಂಚೊ ಪುಂಜೊಚ್ ’Sonnets of Death' (’ಮರ್ಣಾಚಿಂ ಸೊನೆಟಾಂ’). 1914 ಇಸ್ವೆಂತ್ ಚಿಲಿಚೆ ರಾಜ್ಧಾನಿ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೋಂತ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ್ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಸ್ಪರ್ಧ್ಯಾಂತ್ ಹ್ಯಾ ಪುಂಜ್ಯಾಕ್ ಪಯ್ಲೆಂ ಇನಾಮ್ ಫಾವೊ ಜಾತಾ.
ಹ್ಯಾ ಮದೆಂ ತಿ ಅಪ್ರೂಪ್ ಆಪ್ಲೆಂ ನೀಜ್ ನಾಂವ್ ವಾಪರ್ತಾಲಿ ತರೀ ತಿಕಾ ಕಾಮ್ ಉರಯ್ಜೆ ಆಸ್ಲೆಂ ದೆಕುನ್ ಏಕ್ ಕಾವ್ಯಾನಾಂವ್ ವಾ ಲಿಖ್ಣೆನಾಂವ್ ತಿಚ್ ತಯಾರ್ ಕರ್ತಾ. ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಪಸಂದೆಚ್ಯಾ ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲ್ ಡಿ’ಅನ್ನುನ್ಜಿಯೋ ಆನಿ ಫೆಡೆರಿಕ್ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಹ್ಯಾ ದೋನ್ ಕವಿಂಚ್ಯಾ ನಾಂವಾಂ ಸಾಂಗಾತಾ ಘಾಲುನ್ ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮ್ಹಣ್ ನವೆಂಚ್ ಏಕ್ ನಾಂವ್ ಆಪ್ಣಾ ಭಿತರ್ಲ್ಯಾ ಕವಿಕ್ ವೊಲಾಯ್ತಾ. ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲ್ ಡಿ’ಅನ್ನುನ್ಜಿಯೊ ಏಕ್ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕವಿ, ನಾಟಕಿಸ್ತ್ ಆನಿ ಸೊಜೆರ್ ತರ್ ಫೆಡೆರಿಕ್ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸಾಚೊ ಕವಿ ಆನಿ 1904 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಚೊ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಜಿಕ್ಪಿ ಕವಿ.
1922 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ಪಯ್ಲೊ ಕವಿತಾ ಪುಂಜೊ ’ಡೆಸೋಲೇಶನ್’ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಾಂತ್ ಮೊಕ್ಳಿಕ್ ಜಾತಾ. ಆವಯ್ಪಣ್, ಪ್ರಕೃತಿ, ಧರ್ಮ್, ಮೋಗ್, ಘಾತ್, ಕುಟಮ್ ಅಸಲ್ಯಾ ಗಜಾಲಿಂನಿ ಆಟಾಪ್ಲಲೊ ಕವಿತೆಂಚೊ ಬೂಕ್ ಹೊ. ಹ್ಯಾ ಪುಂಜ್ಯಾಕ್ ವಾಚ್ಪ್ಯಾಂಥಾವ್ನ್ ಆನಿ ವಿಮರ್ಶಕಾಂಥಾವ್ನ್ ಹೊಗ್ಳಿಕ್ ಫಾವೊ ಜಾತಾ. 1924 ಇಸ್ವೆಂತ್ ದುಸ್ರಿ ಕೃತಿ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಕವಿತಾಂಚೊ ಪುಂಜೊ ’ಟೆರ್ನುರಾ’ ಪರ್ಗಟ್ ಜಾತಾ. ಸಂಸಾರಾರ್ ಘಡ್ಲಲಿಂ ಮ್ಹಾಝುಜಾಂ ಆನಿ ಹಿಂಸಾಚ್ಯಾ ಅನ್ಭೊಗಾಂತ್ ಉದೆಲ್ಲ್ಯೊ ಕವಿತಾ ತಿಚ್ಯಾ ಫುಡ್ಲ್ಯಾ ’ತಾಲ’ ಕವಿತಾ ಪುಂಜ್ಯಾಂತ್ ಆಸಾತ್. ’ಲಾಗಾರ್’ ತಿಚೊ ಆನ್ಯೇಕ್ ಲೊಕಾಮೊಗಾಳ್ ಕವಿತಾ ಜಮೊ. ಕವಿತಾ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ ಮಟ್ವ್ಯೊ ಕಾಣಿಯೊಯ್ ತಿಣೆಂ ಲಿಖ್ಲ್ಯಾತ್. ಸ್ತ್ರೀಯಾಂಚೆಂ ಶಿಕಪ್ ಪೋಸ್ ಕರ್ಚ್ಯಾ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆನಿ ಯುರೋಪಾಚ್ಯಾ ಬರ್ಪ್ಯಾಂಚಿಂ ಬರ್ಪಾಂ ಆಟಾಪ್ಲಲಿ ಕೃತಿಯ್ ತಿಣೆಂ ಸಂಪಾದನ್ ಕೆಲ್ಯಾ. ತಿಚ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯಾಚೊ ಮುಕೇಲ್ ತೀರ್ಲ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಶಿಕಪ್. ಆಪ್ಲೆಂ ಸಗ್ಳೆಂ ಜಿವಿತ್ಚ್ ಶಿಕ್ಪಾಶೆತಾಕ್ ತಿಣೆಂ ಸಮರ್ಪುನ್ ದಿಲ್ಲೆಂ. ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಫಕತ್ ಕವಯಿತ್ರಿ ನ್ಹಯ್, ಸ್ತ್ರೀಯಾಂಚ್ಯಾ, ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಹಕ್ಕಾಂ ಖಾತಿರ್ ತಿ ಝುಜ್ಲ್ಯಾ. ತಿಚ್ಯಾ ಕಾವ್ಯಾಂನಿ ದೂಖ್ ಆಸಾ. ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಥಂಯ್ ತಿಕಾ ಆಸ್ಚೊ ಹುಸ್ಕೊ ತಿಚ್ಯೊ ಕೃತಿ ಸಾಂಗ್ತಾತ್.
ಆಪ್ಲೊ ಪಯ್ಲೊ ಮೋಗ್ ಜೀವ್ಘಾತ್ ಕೆಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ 1943 ಇಸ್ವೆಂತ್ ಪುತಾಬರಿಚ್ ಆಸ್ಲಲೊ ತಿಚೊ ಭಾಚೊಯ್ ಲ್ಹಾನ್ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಜೀವ್ಘಾತ್ ಕರ್ತಾ. ಹ್ಯಾ ಮರ್ಣಾನ್ ತಿಕಾ ಆನಿಕೀ ದೂಖ್ ದಿಲೆಂ. ಲ್ಹಾನ್ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಮೊಗಾಚ್ಯಾ ಘಾತಾಕ್ ಸಾಂಪ್ಡಲ್ಯಾರೀ ತಿಂಚ್ ದುಕಾಂ ತಿಣೆಂ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಕವಿತಾಂಚ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾಂಕ್ ತೇಲ್ ಜಾವ್ನ್ ವಾಪರ್ಲಿಂ. ಜಿಣಿಭರ್ ಆಂಕ್ವಾರ್ಚ್ ಉರ್ಲಿ ತರೀ ಜಾಯ್ತ್ಯಾ ಈಶ್ಟ್ ಇಶ್ಟಿಣ್ಯಾಲಾಗಿಂ ಪತ್ರ್ ವೆವ್ಹಾರಾಂತ್ ತಿ ಆಸ್ಲ್ಲಿ. ತಿ ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ (ಸ್ತ್ರೀಯಾಂಥಂಯ್ ಲಂಯ್ಗಿಕ್ ಆಕರ್ಶಣ್) ಮ್ಹಣ್ ಜಾಯ್ತ್ಯಾಂನಿ ಖೆಂಡ್ಲ್ಲೆಂ ಆಸಾ. ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಆಖೇರಿಚ್ಯಾ ವರ್ಸಾಂನಿ ಡೊರಿಸ್ ಡಾನಾ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯೆ ಆಪ್ಣಾವರ್ನಿಂ 30 ವರ್ಸಾಂ ಲ್ಹಾನ್ ಪ್ರಾಯೆಚ್ಯಾ ಚಲಿಯೆಸವೆಂ ಸಂಬಂಧಾಂತ್ ತಿ ಆಸ್ಲ್ಲಿ ಮ್ಹಣ್ ಖಬರ್ ಜಾಲ್ಲಿ. ಹಾಂಚೆಮದೆಂ ಆಶಾರ್ ಪಾಶಾರ್ ಜಾಲ್ಲಿಂ ಕಾಗ್ದಾಂಯ್ ಫುಡೆಂ ಬುಕಾರುಪಾರ್ ಪರ್ಗಟ್ ಜಾಲಿಂ. ಪುಣ್ ಎಕಾ ಸಂದರ್ಶನಾಂತ್ ಡೊರಿಸ್ ಡಾನಾನ್ ಆಪ್ಲೊ ಆನಿ ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಲಾಚೊ ಸಂಬಂದ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ವಾ ವೊಡ್ಣೆಚೊ ನ್ಹಯ್ ಬಗರ್ ತೊ ಎಕೆ ಪೊಸ್ಕಿ ಆವಯ್ ಆನಿ ಧುವೆಮದ್ಲೊ ತಸಲೊ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್ಲ್ಲೊ ಮ್ಹಣ್ ಸಾಂಗ್ಲ್ಲೆಂ.
ಆಖೇರಿಚ್ಯಾ ವರ್ಸಾಂನಿ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಡಯಾಬಿಟೀಸ್ ಆನಿ ಕಾಳ್ಜಾಕ್ ಲಗ್ತಿ ಪಿಡೆಕ್ ಬಲಿ ಜಾಲಿ. ಆಖೇರಿಕ್ ಪ್ಯಾಂಕ್ರಿಯಾಸಾಚ್ಯಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರಾಕ್ ಲಾಗೊನ್ ಆಪ್ಲೆ 67 ವರ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಜನೆರ್ 10, 1957 ವೆರ್ ಅಮೆರಿಕಾಚ್ಯಾ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಾಂತ್ ತಿ ಮರಣ್ ಪಾವ್ಲಿ. ಹ್ಯಾ ವೆಳಾ ತಿಚಿ ಇಶ್ಟಿಣ್ ಡೊರಿಸ್ ಡಾನಾ ಬಗ್ಲೆನ್ಚ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ.
ತಿಣೆಂ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಶೆತಾಕ್ ದಿಲ್ಲಿ ವರ್ತಿ ದೆಣ್ಗಿ ಮಾನುನ್ 1945 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಚೊ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ತಿಕಾ ಪ್ರಾಪ್ತ್ ಜಾತಾ,. ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಆಪ್ಣಾಯ್ಲಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾಚಿ ಪಯ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಮಾನ್ಯೀ ತಿಕಾ ಫಾವೊ ಜಾತಾ. ಎಕಾ ಕಾಳಾರ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ದಿಸ್ಪೊಡ್ತ್ಯಾ ಗ್ರಾಸಾಖಾತಿರ್ ಗಾಂವಾ ಗಾಂವಾಂನಿ ಇಸ್ಕೊಲಾಚಿಂ ದಾರಾಂ ಠೊಕ್ತಲೆಂ ಲೂಸಿಲಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಚೆಡು ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಜಾವ್ನ್ ವಾಡೊನ್ ಫುಡೆಂ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಯೆಣ್ಯಾಖಾತಿರ್ ಸಂಸಾರಾಂತ್ಲ್ಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಾಂಕ್ಚ್ ರಾಕಶೆಂ ಕೆಲೆಂ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಲ್ಹಾನ್ ಸಾಧನ್ ಬಿಲ್ಕುಲ್ ನ್ಹಯ್.
ಇತ್ಲೆಂ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ತಿಚೆಂ ಆವಯ್ಪಣ್ ಭೊಗ್ಲ್ಲೊ ಎಕ್ಲೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ್ ಶಿಸ್ ಆಸ್ಲ್ಲೊ. ರಿಕಾರ್ಡೊ ರೇಯೀಸ್ ನಾಂವಾಚೊ ತೊ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಬಾಪಾಯ್ಕ್ ಭಿಯೆವ್ನ್ ಕವಿತಾ ಲಿಖುಂಕ್ ಪಾಟಿಂ ಸರ್ತಾನಾ ಹಿಣೆಂಚ್ ತಾಕಾ ಧಯ್ರ್ ದಿಲ್ಲೆಂ ಆನಿ ವಾಚುಂಕ್ ಬೂಕ್ ದೀವ್ನ್, ಕವಿತಾ ಲಿಖುಂಕ್ ಉರ್ಬಾ ಭರ್ಲ್ಲಿ. ಹೊ ಶಿಸ್ ದುಸ್ರೊ ಕೊಣೀ ನ್ಹಯ್. ಫುಡೆಂ ಸಗ್ಳ್ಯಾ ಸಂಸಾರಾರ್ ನಾಂವ್ ವ್ಹೆಲ್ಲೊ 1971 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಚೊ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಜೊಡ್ಲಲೊ ಪಾಬ್ಲೋ ನೆರೂಡಾ!
ತಿ ಆಪ್ಣಾಕ್ಚ್ ವಿಸ್ರಾಲ್ಲಿ
ಪುಣ್ ಸರ್ವಾಂಕೀ ಉಡಾಸ್ ಯೆತಾಲಿ
ತಿಕಾ ಮೆಸ್ತ್ರಿಣ್ ಮ್ಹಣ್ ಆಪಯ್ತಾಲಿಂ
ಪುಣ್ ತಿ ಆವಯ್, ಭಯ್ಣ್, ಇಶ್ಟಿಣ್ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ
ಎಕೆ ಶಿಕ್ಶಕಿ ಭಿತರ್ ಆವಯ್ಪಣ್ ಆನಿ ತ್ಯಾಯ್ ಆವಯ್ಪಣಾಭಿತರ್ ಏಕ್ ಕವಿ ಆಸ್ಲ್ಯಾರ್ ಸಮಾಜಾಂತ್ ಕಸಲಿಂ ಸುಧಾರಣಾಂ ಹಾಡ್ಯೆತ್ ಆನಿ ಸಾಧನಾಂ ಕರ್ಯೆತ್ ಮ್ಹಣ್ಚ್ಯಾಕ್ ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಏಕ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಜಾವ್ನ್ ಜಿಯೆಲಿ.
-ವಿಲ್ಸನ್, ಕಟೀಲ್
नोबेल कवी
इक्रावो गांच
इस्कोलांचे सोधनेर विश्वविद्यालय जाल्ली
गाब्रीयेला मस्ट्राल!
मेस्त्रीण मरा पर्यांतयी
तिच्या दोळ्यांनी उजवाड भरून आसल्लो
ती मेल्या उपरांतयी
तिचें नांव गांवांत जिवंत आसलें -
एक आपूट उडास जावन
एका दिव्याभाशेन
(गांवची मेस्त्रीण - गाब्रीयेला मस्ट्राल)
जिणयेचीं कितलिंकी वरसां शिक्षकी जावन, शाळां शाळांनी, गांवां गांवांनी भोंवून - दुबळीं भुरगीं, तांच्या पोसणारांचे कश्ट, शिकपाचो महत्व जाणा जाल्ले एके कवयित्रीन लिखलल्यो साद्यो, पूण अनभोगांत शिजोन आयल्ल्यो वोळी ह्यो. पूण अश्यो साद्यो वोळी लिखलली टीचर सादी बिल्कूल न्हय. आपणें शाळेक वचून इस्कोल शिकचे प्रायेर म्हणजे, आपल्या 15व्या वरसां प्रायेरच आपल्या कुटमाच्या कश्टांक खांद दिंवचे खातीर शिकोंवच्या कामाक लागल्ली ती. कुटमांतली दुबळीकाय, रीण, थिरासाण नासतां थंय हांगा वस्ती बदलीजे जाल्ली तिका. समाजांत प्रतिश्टीत मनशांची वळख ना, राजकीय मुकेल्यांची वशीळाय ना म्हळ्ळ्या निबांनी तिका समाकट्ट शिकोंवचें काम लाबलें ना. एक बरें इस्कोल आनी थिरासाणेचें काम सोधच्या तिच्या पयणांत आयकूंक मेळल्ले कठीण अक्मान आनी कश्ट मात्र.
हें कित्तून पर्यांत म्हळ्यार एका इस्कोला थावन तिका बूक चोरल्यात म्हळ्ळ्या आरोपाचेर शिकोंवच्या कामा थावन काडन उडोंवचे पर्यांत. पूण तिणें दुबळ्या भुरग्यांक, धणसल्ल्यांक शिकोंवचें हट सोडलेंना. हें हट, भुरग्यां वयलो मोग आनी काव्याचे वोडणेन तिका खंय परयांत पावयलें म्हळ्यार... एका कामा खातीर इस्कोलां भोंवल्ल्या तिच्याच नांवार फुडें विश्वविद्यालयां उबीं जातात. एका तेंपार गांवच्या इस्कोला थावन कारणाविणें काडल्ल्या तिका उपरांत चिली विश्वविद्यालयाच्या स्पॅनीश प्राद्यापकांचें शिकपा बिरूद लाबता, बूक चोरल्लो आरोप मांडल्ल्या तिच्या नांवार फुडें ग्रंथालयां उबीं जातात! व्हय ती दुसरी कोणी न्हय. साहित्या खातीर 1945व्या वरसाचो नोबेल पुरस्कार जोडलली कवयित्री गाब्रीयेला मस्ट्राल.
***
तेनका आफ्रीकाच्या दावे कुशिचे दर्या वेळेर कापड सुकत घाल्लेवरी पातळाल्लो देश चिली. ह्याच देशाच्या विकुना म्हळ्ळ्या गांवांत 7 एप्रील 1889व्या वरसा जल्मली. तांचें कुटम रेड इंडियन मुळाचें आनी भास स्पॅनीश. तिचें जल्मा नांव लूसिला गेदोया आल्कायग. तिचो बापय जुवान गेरोनिमो इस्कोलाचो मेस्त्री आनी आवय पेटोनिला आल्कायग शिंवणेचें काम करताली. लूसिला तीन वरसां प्रायेची आसताना बापय, कुटम सांडून गेलो आनी तांचें कुटम दुबळीकायेक सांपडालें. एँडीस पर्वताच्या मुळा आसच्या मोंटेग्रांडे गांवांत शाळेक ती भरती जाली तरी दुबळीकाय आनी कुटमाक ठिकाणो नातल्लेवर्वीं सारकें इस्कोलाक वचूंक जालें ना. 1900वेर 15 वरसांचे प्रायेर आपलें शिकप आंक्रेरच सोंपोवन आपली एकलीच भयण एमिलिना मोलीना सांगाता मेस्त्रीणेच्या कामाक लागली.
फुडें तिणें फूड केल्ली वाट वयर उल्लेख केल्लेवरी ती शिकपा वाट न्हय बगर शिकपाची खुर्सावाटच म्हण्येत कोण्णा. तरी ती सलवोंक ना. शाळेंनी शिकूंक वचून न्हय बगर शिकोवंक वचून तिणें जोडलले जाणवायेन फुडें तिका वेवेगळे हुद्दे फावो जातात. साबार इस्कोलांनी शिकोवन आसल्ली ती 1918 इसवेंत पुंटा अरेनास गांवांत चेडवांच्या इस्कोलाक निर्देशकी जावन विंचून येता. 1925वेर लीग ऑफ नेशन्स संस्थ्यांत चिलिची प्रतीनिधी जावन विंचून येता. उपरांत युरोप अमेरिका देशांक सोयरी प्राध्यापकी जावन कॉलेजिंनी स्पॅनीश साहित्य शिकयता. सर्काराची प्रतीनिधी जावन नेपल्स, मॅड्रीड, जिनेवा आनी हेर जाग्यांनी सेवा दिता.
***
पोटाच्या ग्रासाखातीर शाळेक भरती जातानांच म्हणजे आपले 15 वरसां प्रायेरच कविता लिखुंक सुर्वातल्ल्या तिच्यो जायत्यो कविता थळीय पत्रांनी फायस जातात. पूण तिचे थंय कवितेंची तीवृता चडोंक कारण जाल्लें घडीत मात्र अवघडाचें. 1906 व्या वरसा तिका रोमेलियो उरेटा नांवाच्या रेल्वे कामेल्याची भेट जाता. तिची वळख दाट जावन ती मोगार पडताना तिचो मोगी 1909व्या वरसा जीवघात करन मरण पावता. ह्या मरणान तिचें काळीज कोसळाता. उपरांत मोग केल्लो चलोय हिका सांडून आन्येकले लागीं लगीन जाता. एके वाटेन कुडिचीं मरणां, आन्येके वाटेन भोगणांच्यो खुनी. ह्या दोनांय मदें आपलें काळीज, जीव उरोवंक लिखल्ल्यो कविता वा सोनेटांचो पुंजोच ’Sonnets of Death' (’मरणाचीं सोनेटां’). 1914 इसवेंत चिलिचे राजधानी सॅंटीयागोंत जाल्ल्या राष्ट्रीय साहित्य सर्तेंत ह्या पुंज्याक पयलें इनाम फावो जाता.
ह्या मदें ती अपरूप आपलें नीज नांव वापरताली तरी तिका काम उरयजे आसलें देकून एक काव्या नांव वा लिखणे नांव तीच तयार करता. आपल्या पसंदेच्या गाब्रीयेल डी’अन्नुनजियो आनी फेडेरीक मस्ट्राल ह्या दोन कवींचीं नांवां सांगाता घालून गाब्रीयेला मस्ट्राल म्हण नवेंच एक नांव आपणा भितरल्या कवीक वोलायता. गाब्रीयेल डी’अन्नुनजियो एक इटालियन कवी, नाटककार आनी सोजेर तर फेडेरीक मस्ट्राल फ्रान्साचो कवी आनी 1904व्या वरसाचो नोबेल पुरस्कार जिकपी कवी.
1922व्या वरसा पयलो कविता पुंजो ’डेसोलेशन’ न्यूयॉर्कांत मोकळीक जाता. आवयपण, प्रकृती, धर्म, मोग, घात, कुटम असल्या गजालींनी आटापललो कवितेंचो बूक हो. ह्या पुंज्याक वाचप्यां थावन आनी विमर्शकां थावन होगळीक फावो जाता. 1924 इसवेंत दुसरी कृती भुरग्यांच्या कवितांचो पुंजो ’टेर्नुरा’ पर्गट जाता. संवसारार घडललीं म्हाझुजां आनी हिंसाच्या अनभोगांत उदेल्ल्यो कविता तिच्या फुडल्या ’ताल’ कविता पुंज्यांत आसात. ’लागार’ तिचो आन्येक लोकामोगाळ कविता जमो. कविता मात्र न्हय आसतां मटव्यो काणयोय तिणें लिखल्यात. स्त्रीयांचें शिकप पोस करच्या अमेरिकन आनी युरोपाच्या बरप्यांचीं बरपां आटापलली कृतीय तिणें संपादन केल्या. तिच्या साहित्याचो मुकेल तीर्ल म्हळ्यार शिकप. आपलें सगळें जिवीतच शिकपा शेताक तिणें समर्पून दिल्लें. गाब्रीयेला मस्ट्राल फकत कवयित्री न्हय, स्त्रीयांच्या, भुरग्यांच्या हक्कां खातीर ती झुजल्या. तिच्या काव्यांनी दूख आसा. भुरग्यां थंय तिका आसचो हुस्को तिच्यो कृती सांगतात.
आपलो पयलो मोग जीवघात केल्या उपरांत 1943 इसवेंत पुताबरीच आसललो तिचो भाचोय ल्हान प्रायेर जीवघात करता. ह्या मरणान तिका आनिकी दूख दिलें. ल्हान प्रायेर मोगाच्या घाताक सांपडल्यारी तींच दुकां तिणें आपल्या कवितांच्या दिव्यांक तेल जावन वापरलीं. जिणीभर आंकवारच उरली तरी जायत्या ईश्ट इश्टीण्यां लागीं पत्र वेव्हारांत ती आसल्ली. ती लेसबीयन (स्त्रीयांथंय लंयगीक आकर्शण) म्हण जायत्यांनी खेंडल्लें आसा. आपल्या आखेरीच्या वरसांनी डोरीस डाना म्हळ्ळे आपणावर्नीं 30 वरसां ल्हान प्रायेच्या चलयेसवें संबंधांत ती आसल्ली म्हण खबर जाल्ली. हांचेमदें आशार पाशार जाल्लीं कागदांय फुडें बुकारुपार पर्गट जालीं. पूण एका संदर्शनांत डोरीस डानान आपलो आनी गाब्रीयेला मस्ट्रालाचो संबंद रोमॅंटीक वा वोडणेचो न्हय बगर तो एके पोस्की आवय आनी धुवेमदलो तसलो जावन आसल्लो म्हण सांगल्लें.
आखेरीच्या वरसांनी मस्ट्राल डयाबिटीस आनी काळजाक लगती पिडेक बली जाली. आखेरीक पॅंक्रीयासाच्या कॅन्साराक लागोन आपले 67 वरसां प्रायेर जानेर 10, 1957 वेर अमेरिकाच्या न्यूयॉर्कांत ती मरण पावली. ह्या वेळा तिची इश्टीण डोरीस डाना बगलेनच आसल्ली.
तिणें साहित्य शेताक दिल्ली व्हरती देणगी मानून 1945 व्या वरसाचो नोबेल पुरस्कार तिका प्राप्त जाता, मात्र न्हय नोबेल पुरस्कार आपणायलली लॅटीन अमेरिकाची पयली साहिती म्हळ्ळो मानयी तिका फावो जाता. एका काळार आपल्या दिस्पडत्या ग्रासा खातीर गांवा गांवांनी इस्कोलाचीं दारां ठोकतलें लूसिला म्हळ्ळें चेडू गाब्रीयेला मस्ट्राल जावन वाडोन फुडें आपल्या येण्या खातीर संवसारांतल्या विश्वविद्यालयांकच राकशें केलें म्हळ्ळें ल्हान साधन बिल्कूल न्हय.
इतलें मात्र न्हय, तिचें आवयपण भोगल्लो एकलो प्रतीभावंत शीस आसल्लो. रिकार्डो रेयीस नांवाचो तो आपल्या बापायक भियेवन कविता लिखुंक फाटीं सरताना हिणेंच ताका धयर दिल्लें आनी वाचूंक बूक दीवन, कविता लिखुंक उरबा भरल्ली. हो शीस दुसरो कोणी न्हय. फुडें सगळ्या संवसारार नांव व्हेल्लो 1971 व्या वरसाचो नोबेल पुरस्कार जोडललो पाबलो नेरूडा!
ती आपणाकच विसराल्ली
पूण सर्वांकी उडास येताली
तिका मेस्त्रीण म्हण आपयतालीं
पूण ती आवय, भयण, इश्टीण जावन आसल्ली
एके शिक्षकी भितर आवयपण आनी त्याय आवयपणाभितर एक कवी आसल्यार समाजांत कसलीं सुधारणां हाड्येत आनी साधनां करयेत म्हणच्याक गाब्रीयेला मस्ट्राल एक साक्स जावन जियेली.
********
-विल्सन कटील
__________________________________________________________________________________________________